Uw organisatiecultuur: daarom verandert u ‘m (niet)

Cultuur is een handig containerbegrip. U kunt er zo’n beetje alles mee aanduiden dat binnen uw organisatie ‘in de lucht hangt’. De passie in uw organisatie, of het gebrek aan ondernemerschap. Klantgerichtheid of informeel gedrag. Competitiviteit of laksheid. Allemaal cultuur. Waarom verandert u als leider de cultuur niet zo makkelijk?

Eén troost. Organisatiecultuur bestaat niet.

Nou ja: het woord bestaat en je kunt het zien. Maar cultuur is net als schaduw. Denk aan een mooie dag op het strand. Wel eens geprobeerd uw eigen schaduw te veranderen in het zand? Alléén uw schaduw, niet uzelf? Lukt niet. Veranderen lukt alleen als u anders gaat staan of als de zon een handje helpt. Zo is het met cultuur ook.

Wel eens geprobeerd uw eigen schaduw te veranderen in het zand? Alléén uw schaduw, niet uzelf?

Cultuur is veelzeggend

Cultuur is als schaduw. U kunt niet de cultuur veranderen, maar alleen de elementen in uw organisatie waar ze het resultaat van is. Naar mijn mening is cultuur dan ook een veelzeggend en belangrijk aspect van uw organisatie. Nee, niet zozeer als antropologisch verschijnsel met de charme van een ritueel of symbool. Maar als de uiting van iets anders.

Tussen onder- en bovenlaag!

Cultuur verraadt het grensvlak tussen bovenlaag en onderlaag in uw organisatie. De bovenlaag waarin we leven, handelen, gedragen, kiezen, communiceren. En de onderlaag met (al dan niet gedeelde) scripten, drijfveren, onderdrukte emoties, intenties, behoeften, etc. Onzichtbaar. U kunt zich misschien niet eens voorstellen dat er zo’n onderlaag is. Maar die is er wel terdege, en onbewust hebben de leden van uw organisatie een manier gevonden om ermee te dealen. Die manier heet ‘cultuur’.

Realiseer u dat de cultuur niet zomaar is ontstaan, maar nodig was en/of is. Misschien bent u er zelf de oorzaak van.

Twee vertrekpunten voor verandering

Sommige aspecten van die cultuur zijn uitermate effectief. Ronduit prettig. Maar wat nu met het gebrek aan klantgerichtheid, of aan ondernemendheid? Wat nu met die laksheid of dat stiekeme gedoe? Realiseer u dat deze cultuur niet zomaar is ontstaan, maar nodig was en/of is. (Misschien bent u er zelf de oorzaak van.) En dan?

  • Stel, de overtuigingen in de onderlaag zijn nog steeds nodig. Mensen kunnen bijvoorbeeld maar beter volgzaam en niet te ondernemend zijn, omdat de huidige leider nogal autoritair is. Of ze zijn nogal eigenwijs omdat de leider niet van hulpbehoeftige mensen aan zijn bureau houdt. Begin een verandering bij de leider, bij uzelf als u dat bent, in uw persoonlijke onder- en bovenlaag. De cultuur zal verrassend snel en gemakkelijk volgen.
  • Stel, de onderlaag heeft vaste vormen aangenomen in vroeger tijden, en vervolgens nieuwe leiders en medewerkers aangetrokken die zich hierbij thuis voelden. Er is bijvoorbeeld een cultuur waarin mensen geen initiatief nemen en zich op hun eigen taak richten. Dat was ooit de beste manier om te overleven: je nek uitsteken was gevaarlijk. Die tijden zijn inmiddels voorbij. Begin een verandering nu juist in de bovenlaag, en beloon het gewenste gedrag. Er zit namelijk geen echte angst meer onder: het is slechts nageaapt gedrag. De onderlaag zal met wat weerstand en schroom de bovenlaag volgen. U kunt deze een handje helpen door bijvoorbeeld oude overtuigingen te ontmaskeren. Neem er samen met uw medewerkers afscheid van.

Scherpe diagnose nodig

De crux is natuurlijk: hoe weet u waar de huidige cultuur vandaan komt? Da’s niet zo eenvoudig vast te stellen. Er spelen vele factoren mee. Laat u in elk geval niet afleiden door de veelzijdigheid van symptomen, mocht de cultuur voor u in een veelkoppig monster zijn veranderd. Met een scherpe diagnose, die écht naar de kern gaat, komt u bij de sleutel tot verandering. Verander niet de schaduw. U bent zelf aan zet.